Wie de afgelopen jaren wel eens een post van Rob Jetten of D66 voorbij zag komen, heeft waarschijnlijk gedacht: strak geschreven, helder, vaak nét een tikje gelikt. Dat is geen toeval, blijkt nu uit onderzoek van de Volkskrant. De krant stelt dat er op grote schaal kunstmatige intelligentie is gebruikt om socialmediaberichten te maken, waaronder ook teksten die heel persoonlijk klinken.
Het gaat daarbij niet om een paar losse experimenten. Volgens de analyse zijn tientallen berichten te herleiden naar taalmodellen zoals ChatGPT of Claude. En juist omdat sommige posts draaien om gevoelige onderwerpen en ‘ik’-boodschappen, zet dat de discussie over echtheid en transparantie meteen op scherp.
Hoe het onderzoek werd aangepakt
De Volkskrant nam 1.812 unieke berichten onder de loep die sinds 2021 verschenen op de persoonlijke accounts van Rob Jetten en de partijaccounts van D66. Het ging om posts op platforms als Instagram, Facebook, X en LinkedIn. Binnen die set werden 232 unieke teksten aangemerkt als vermoedelijk AI-gegenereerd.
Omdat dezelfde tekst vaak op meerdere platforms terugkomt, verspreidden die 232 posts zich in totaal 434 keer. Om dat vast te stellen gebruikte de krant de AI-detector Pangram, die kijkt naar statistische taalpatronen die vaker voorkomen in teksten van taalmodellen dan in menselijke schrijfstijl.
Controle: oude posts bleken ‘menselijk’
Om zeker te weten dat de detector niet zomaar overal “AI!” roept, liet de krant ook bijna 700 berichten analyseren die van vóór november 2022 zijn, dus nog vóór de grote doorbraak van ChatGPT. Geen van die oudere posts werd door Pangram als AI-tekst aangemerkt.
Volgens twee onafhankelijke wetenschappelijke onderzoeken zou Pangram bovendien zelden menselijke teksten onterecht als AI classificeren. Tegelijk zit er een twist: de krant merkt op dat Pangram mogelijk minder dan de helft van volledig door AI geschreven teksten herkent. Het werkelijke aantal kan dus hoger liggen.
Plots een duidelijke toename na 4 juni 2025
Opvallend is vooral het moment waarop het gebruik volgens de analyse omhoogschiet. Vanaf 4 juni 2025, één dag na de val van het kabinet-Schoof, zou het aandeel AI-teksten in de onderzochte posts sterk zijn gestegen. Sinds dat moment zou ongeveer 30 procent van de berichten door AI zijn geschreven.
Ter vergelijking keek de Volkskrant ook naar socialmediaposts van VVD-leider Dilan Yeşilgöz en CDA-leider Henri Bontenbal, plus hun partijen. Daar werd volgens de krant nauwelijks AI-gebruik gevonden. Dat contrast maakt het verhaal extra opvallend.
Niet alleen partijpraat, ook ‘ik’-berichten
Het gesprek over AI in politiek draait vaak om efficiënter werken: sneller een concept, strakker formuleren, minder taalfouten. Maar de analyse wijst erop dat AI niet alleen is ingezet voor zakelijke partijcommunicatie. In 41 van de 68 gevonden AI-berichten op Jettens persoonlijke accounts staat het woord ‘ik’.
Een voorbeeld dat veel aandacht trekt: een post na een bezoek aan Kamp Westerbork met de zin “Sommige plekken maken je stil. Kamp Westerbork is zo’n plek.” Volgens de detector zou ook dit bericht AI-gegenereerd zijn. En juist zo’n zin voelt voor lezers als iets dat ‘recht uit de persoon’ komt.
Stijlkenmerken: drieslagen en ‘niet dit, maar dat’
De analyse vond terugkerende stijlfiguren die vaak bij AI-teksten opduiken. Zo zou in ruim 80 procent van de als AI aangemerkte posts een drieslag staan: drie woorden of zinsdelen die samen een ritme en overtuigingskracht geven. Dat leest lekker, maar kan ook erg “gemaakt” overkomen.
Ook constructies als ‘niet dit, maar dat’ zouden na het intensievere AI-gebruik ruim twee keer zo vaak voorkomen. Een voorbeeld dat wordt genoemd: luisteren “naar verhalen van pijn, gemis en onrecht, maar ook van veerkracht, trots en verbondenheid”. Het is effectief, maar ook typisch zoiets dat taalmodellen graag produceren.
Gevoelige onderwerpen en soms vreemde zinnen
Volgens het onderzoek zouden AI-teksten ook zijn gebruikt rond beladen thema’s zoals Keti Koti, de oorlog in Oekraïne en de herdenking van de MH17-ramp. Dat zijn onderwerpen waarbij toon en timing cruciaal zijn, en waar mensen snel aanvoelen of iets oprecht klinkt.
Soms leidde het gebruik tot zinnen die inhoudelijk rammelen. Over de woningmarkt werd bijvoorbeeld geschreven: “Want zolang starters vastzitten, kunnen jonge gezinnen niet door.” De krant wijst erop dat die verhuisketen zo niet logisch is. Zulke fouten passen bij teksten die goed klinken, maar niet altijd goed doordacht zijn.
D66 erkent AI-gebruik, maar wijst op menselijke controle
D66 bevestigt tegenover de Volkskrant dat er kunstmatige intelligentie wordt gebruikt in het productieproces. Volgens de partij gaat het onder meer om eerste concepten, het inkorten of structureren van teksten en het eenvoudiger maken van taal. Met andere woorden: AI als gereedschap, niet als eindredacteur.
De partij benadrukt dat “elke post en alle content begint én eindigt altijd met de blik en de verbeteringen van onze medewerkers”. Tegelijk zegt D66 ook dat berichten “soms worden geaccordeerd zonder aanpassingen”. Dat laatste is precies het soort detail dat vragen oproept over verantwoordelijkheid.
Ook bij het boek van Jetten zou AI zijn ingezet
Het bleef volgens D66 niet bij socialmediaberichten. Ook bij Jettens boek Hoe het wél kan zou AI als hulpmiddel zijn gebruikt. Dat betekent niet automatisch dat de inhoud “door een robot geschreven” is, maar het laat wel zien dat AI een vaste plek heeft gekregen in de communicatiemachine rond de politicus.
In politieke campagnes gebeurt dit breder: taal moet snel, consistent en foutloos zijn, zeker in drukke nieuwsweken. Maar waar de grens ligt tussen praktische hulp en het vervangen van een eigen stem, is precies waar het debat nu over gaat.
Experts waarschuwen: persoonlijke AI-teksten zijn het meest riskant
Hoogleraar AI en samenleving Claes de Vreese waarschuwt dat vooral persoonlijke AI-teksten gevoelig liggen. Als een politicus emoties verwoordt die mogelijk niet door hemzelf zijn geformuleerd, gaan mensen zich afvragen wie er eigenlijk spreekt. Zijn punt: “Wie is nou de échte Jetten?”
Taalwetenschapper Marc van Oostendorp ziet een vergelijkbaar probleem bij het Westerbork-bericht. Als AI emoties kan formuleren zonder die te ervaren, wordt de boodschap minder betrouwbaar. Niet omdat het per se ‘nep’ is, maar omdat de bron steeds moeilijker te voelen is.
Waarom dit nu zo’n groot onderwerp wordt
Politici maken al jaren gebruik van speechschrijvers, communicatieadviseurs en redactieteams. Het verschil met AI is dat de stijl zó gemakkelijk reproduceerbaar is, en zó snel kan worden ingezet, dat de menselijke hand minder zichtbaar wordt. En juist die onzichtbaarheid schuurt.
LEES OOK:Gezinnen met twee inkomens gaan er flink op achteruit in 2027: dit verandert er
D66 houdt vol dat de berichten authentiek zijn omdat ze gebaseerd zouden zijn op Jettens ervaringen en input, en uiteindelijk door mensen worden gecontroleerd of goedgekeurd. Toch blijft de kernvraag voor veel kiezers: wil je dat ‘ik’-boodschappen door een model worden geformuleerd, ook al klopt de inhoud?
Wat vind jij: slimme hulp of verlies van echtheid?
De kans is groot dat AI in politieke communicatie niet meer verdwijnt. Het is snel, goedkoop en effectief, zeker in een tijd waarin elke partij continu content moet maken. Maar hoe persoonlijk mag die content worden, en waar ligt de plicht om open te zijn over het gebruik?
Ben jij oké met AI als hulpmiddel voor politieke posts, of wil je dat persoonlijke berichten altijd zichtbaar “met de hand” zijn geschreven? Laat het ons weten en praat mee via onze social media—reageren mag stevig, zolang het netjes blijft.
Bron: socialnieuws.nl
