Op het Rosa-Luxemburg-Platz, pal voor het iconische theater Volksbühne in Berlin-Mitte, ligt deze zomer iets wat je daar niet elke dag ziet: een tijdelijk zwembad. Het idee klinkt simpel en sympathiek: een plek om af te koelen, mensen te ontmoeten en de stad even anders te ervaren.
Toch hangt er rond dat bad inmiddels een flinke discussie in de lucht. Niet vanwege chloor of geluidsoverlast, maar vanwege een specifieke middag waarop de toegang anders geregeld is dan de rest van de week.
Een stadsbad als laagdrempelig experiment
Het project heet het Volksbad en werd door de Volksbühne naar buiten gebracht als een gratis, publieke ontmoetingsplek. Geen kaartjes, geen dure entree, geen drempels: gewoon komen zwemmen, zo was het uitgangspunt.
Wie wil gaan, moet wel vooraf online een tijdslot reserveren. Dat heeft vooral met capaciteit te maken. Het bad is 25 meter lang, 1,30 meter diep en per tijdblok mogen er maximaal 46 mensen tegelijk in.
Waarom er toch reserveringen nodig zijn
Hoewel het Volksbad “openbaar” wordt genoemd, is het dus niet zo dat je op elk moment kunt binnenwandelen. Door het beperkte aantal plekken wil de organisatie voorkomen dat het plein vastloopt of dat bezoekers teleurgesteld afdruipen.
Volgens de Volksbühne wordt er niet met identiteitscontroles gewerkt. Het systeem leunt op vertrouwen en op het principe dat bezoekers afspraken respecteren, zodat zoveel mogelijk Berlijners de kans krijgen om een duik te nemen.
De uitzondering op vrijdagmiddag
Juist dat open en inclusieve beeld botst met een opvallende uitzondering: op vrijdag is het bad tussen 12.00 en 18.00 uur uitsluitend toegankelijk voor zwarte mensen. Dat werd onder meer gemeld door de Duitse krant BILD.
Op de website van het theater staat dat het Volksbad in die uren “exclusief voor zwarte gemeenschappen” open is. Andere bezoekers wordt gevraagd die zelfbenaming en de bijbehorende ruimte te respecteren.
Van uitnodiging voor iedereen naar één doelgroep
De kern van de discussie is eenvoudig uit te leggen: een project dat zegt uitsluiting en commercialisering tegen te gaan, hanteert een tijdslot waarin juist wél wordt uitgesloten. Niet op basis van betaling, maar op basis van groep.
LEES OOK:Kijkers Vandaag Inside zeggen allemaal hetzelfde over Jesse Klaver
Voorstanders zien het als een bewuste, tijdelijke keuze binnen een groter programma. Tegenstanders noemen het wrang dat een publiek bad, op een van de drukste momenten van de week, niet voor iedereen toegankelijk is.
Samenwerking met EOTO
De speciale zwemsessie wordt georganiseerd in samenwerking met EOTO, een organisatie die zich richt op zwarte gemeenschappen en sociale en culturele activiteiten opzet. In dat licht is het besloten tijdslot geen los idee, maar onderdeel van een programma.
Volgens BILD ontvangt EOTO financiële steun van zowel de Duitse federale overheid als de deelstaat Berlijn. Dat geeft extra lading aan het debat, omdat het Volksbad zelf ook nadrukkelijk als ‘publiek’ initiatief wordt neergezet.
Waarom sommige mensen juist aparte ruimtes willen
Wie het besloten tijdslot verdedigt, wijst erop dat aparte ruimtes voor mensen die racisme ervaren soms juist een gevoel van veiligheid en ontspanning kunnen geven. Een middag zonder blikken, vragen of spanning, is dan het idee.
In veel steden bestaan vergelijkbare momenten: bijeenkomsten of sessies die bedoeld zijn als ‘safer space’. Voorstanders vinden niet dat dit per se tegen inclusie ingaat, maar dat het juist een aanvulling kan zijn.
De kritiek: uitsluiten op basis van huidskleur
Tegenstanders zetten daar een principiële vraag tegenover: mag je in een openbare setting mensen weigeren op basis van afkomst of huidskleur? Zeker als je jezelf presenteert als ontmoetingsplek “voor iedereen” voelt dat voor velen tegenstrijdig.
Sommigen zien het bovendien als een glijdende schaal: als je dit toestaat, welke groepen volgen dan later? De discussie wordt extra scherp omdat het niet om een besloten zaaltje gaat, maar om een zwembad op een stadsplein.
Wat het Volksbad kost en moet opleveren
De Volksbühne schat de kosten van het tijdelijke zwembad op ongeveer 300.000 euro. In totaal rekent het theater op zo’n 20.000 bezoekers. Daarmee is het niet alleen een artistiek statement, maar ook een groot logistiek project.
Het bad staat bovendien op een uiterst zichtbare plek: recht voor de Volksbühne, een theater dat in Berlijn al jaar en dag symbool staat voor cultuur, debat en soms ook botsende visies op de publieke ruimte.
Nieuwe koers onder Matthias Lilienthal
Het Volksbad is een van de eerste projecten onder Matthias Lilienthal, de nieuwe artistiek directeur. Hij ziet het zwembad niet alleen als ‘leuk extraatje’, maar als iets dat past bij een bredere, speelse kijk op theater en stad.
Volgens Lilienthal horen theatrale gebeurtenissen niet altijd op een podium plaats te vinden. Tegen de regionale omroep RBB omschreef hij de lijn eerder zo: ook twee mensen die elkaar natspatten kunnen een ‘theatraal evenement’ zijn.
LEES OOK:D66-minister komt met nieuw plan voor migranten: reacties stromen binnen
Ook een knipoog naar het zwembadtekort in Berlijn
Er speelt nog iets praktisch mee: Berlijn kampt met een tekort aan beschikbare zwembaden. Lilienthal zei eerder tegen ZDF dat ongeveer de helft van de binnen- en buitenbaden dicht is, en dat het project ook daarop reageert.
Hij grapte daarbij dat ze de regerend burgemeester Kai Wegner “zouden helpen”. Of die hulp zo wordt gezien, is een tweede. Maar het laat wel zien dat het Volksbad bedoeld is als kunst én als commentaar op stadsbeleid.
Wat nu: kunstproject of publieke voorziening?
Uiteindelijk draait het debat om de vraag wat het Volksbad eigenlijk is. Als het vooral een kunstproject is, gelden er dan andere spelregels dan bij een gemeentelijk zwembad? En hoeveel ‘publiek’ zit er in publiek?
De Volksbühne lijkt te mikken op een mix: toegankelijk, gratis en midden in de stad, maar wel met programmatische keuzes. Juist die combinatie maakt het interessant én gevoelig, omdat verwachtingen snel botsen met uitvoering.
Discussie die waarschijnlijk niet snel wegzakt
Of je het nu ziet als noodzakelijk moment voor een gemeenschap, of als problematische uitsluiting: het onderwerp raakt aan grotere thema’s zoals identiteit, veiligheid, gelijkheid en de vraag wie er ruimte mag claimen in de stad.
En precies daarom blijft het niet bij een simpel zwembadnieuwtje. Wat vind jij: is zo’n exclusief tijdslot verdedigbaar binnen een open stadsproject, of ontstaat er dan juist een nieuwe vorm van uitsluiting? Laat het weten op onze sociale media.
Bron: socialnieuws.nl
