Het nieuwe Europese migratiepact is pas net in werking, maar achter de schermen begint het al te schuren. Lidstaten moeten sneller en strakker samenwerken rond asiel en terugkeer, maar in de praktijk blijkt dat vooral een kwestie van vertrouwen.
In de eerste weken na de start duiken meteen signalen op dat niet iedereen dezelfde snelheid of bereidheid heeft. En juist dat maakt het pact zo kwetsbaar: het is een systeem dat alleen werkt als landen elkaar echt helpen, ook als het politiek ongemakkelijk wordt.
Wat er nu precies misgaat
Italië heeft tussen 12 juni en 7 juli twaalf asielzoekers uit andere EU-landen niet teruggenomen, terwijl dat volgens de vernieuwde regels wel had gemoeten. Het gaat om overdrachten die onderdeel zijn van de zogenoemde Dublin-afspraken.
Die afspraken komen erop neer dat het land waar iemand de EU binnenkomt meestal verantwoordelijk is voor de asielprocedure. In veel gevallen is dat een land aan de buitengrens, zoals Italië, Spanje of Griekenland. Als iemand daarna doorreist, kunnen andere landen verzoeken om die persoon terug te nemen.
Dublin-regels: simpel op papier, lastig in praktijk
Volgens de vernieuwde Dublin-regels zou een asielzoeker die via Italië naar bijvoorbeeld Nederland reist, in principe teruggestuurd moeten worden naar Italië. Dat moet voorkomen dat mensen in meerdere landen een procedure starten of blijven doorreizen.
Maar in de praktijk loopt het al jaren stroef. Ook wanneer een verzoek eerst wordt goedgekeurd, blijkt daadwerkelijke overdracht vaak nog een tweede gevecht. Italië staat erom bekend regelmatig niet mee te werken, met lange wachttijden en administratieve blokkades als gevolg.
Brussel houdt de toon opvallend mild
De Europese Commissie noemt de twaalf weigeringen strijdig met de Europese regels, maar reageert vooralsnog voorzichtig. Eurocommissaris Magnus Brunner wil nog geen harde conclusies trekken en spreekt eerder over kinderziektes bij de invoering.
Hij benadrukte dat het om de eerste drie weken gaat en dat het normaal is dat niet alles vanaf dag één soepel loopt. Brussel lijkt daarom vooral te willen voorkomen dat het pact meteen verandert in een publiek politiek gevecht.
Niet alle landen doen hetzelfde
Opvallend is dat Brussel in dezelfde periode wél meldt dat Spanje en Cyprus zich aan de afspraken hielden. Aan Griekenland waren nog geen verzoeken gedaan, terwijl dat land in het verleden ook vaker terugnames blokkeerde.
Dat verschil is belangrijk, omdat het laat zien dat het niet alleen om regels gaat, maar ook om uitvoering en politieke wil. Het pact kan formeel nog zo strak zijn: als een paar sleutelstaten dwarsliggen, ontstaan er direct scheuren.
Oktober wordt een belangrijk meetmoment
De Europese Commissie kijkt nu vooral uit naar een uitgebreider rapport dat in oktober verschijnt. Daarin moet duidelijk worden hoe alle lidstaten het migratiepact precies uitvoeren, en waar het vastloopt.
Daar kan ook een stok achter de deur in zitten. Als Italië Dublin-migranten blijft weigeren, kan dat gevolgen hebben voor andere onderdelen van de Europese afspraken, zoals solidariteitsbijdragen en spreidingsmaatregelen.
De druk via de spreidingsregeling
Een van de mechanismen in het pact is dat landen kunnen worden aangesproken op solidariteit: meehelpen door opvang, of bijdragen met geld. Als een land structureel de Dublin-terugnames blokkeert, kan de redenering volgen dat andere landen minder verplicht zijn om mee te betalen aan spreiding.
Dat is politiek gevoelig, want het draait het klassieke debat om. Landen die veel migranten binnenkrijgen willen solidariteit; landen die veel aanvragen behandelen willen dat de buitengrenslanden hun verantwoordelijkheid nemen.
Nederland verwacht juridische vertraging
Nederland heeft sinds de invoering van het pact nog geen verzoek ingediend om een asielzoeker aan Italië over te dragen. Volgens het ministerie van Justitie en Veiligheid is de verwachting dat asielzoekers eerst naar de rechter stappen.
Dat kan procedures flink vertragen. En als overdracht te lang blijft liggen, kan Nederland uiteindelijk toch verantwoordelijk worden voor de behandeling van de asielaanvraag. Precies dat scenario wil het pact eigenlijk voorkomen, maar rechters kunnen de tijdlijn beïnvloeden.
Afkopen van spreiding: 20.000 euro per persoon
Nederland kiest ervoor om het eigen aandeel in de Europese spreiding af te kopen. Dat kost volgens de afspraken 20.000 euro per asielzoeker. In plaats van opvang te leveren, betaalt Nederland dus een financiële bijdrage.
Eerder sloot minister Bart van den Brink afspraken met Italië en Griekenland over terugkeer van migranten. Maar de vraag is nu hoe hard die afspraken zijn als landen in de praktijk toch weigeren, vertragen of simpelweg niet leveren.
Zestien landen krijgen wél een tik op de vingers
Op een ander onderdeel treedt Brussel juist wel strenger op. Zestien lidstaten hebben een aanmaning ontvangen omdat zij onvoldoende duidelijk maakten hoe de nieuwe opvangregels zijn ingevoerd. Duitsland en België zitten in die groep.
Nederland kreeg geen waarschuwing. Zo’n aanmaning kan uiteindelijk uitmonden in een juridische procedure en boetes. Brussel laat hiermee zien dat het migratiepact niet vrijblijvend is, al gaat de handhaving per onderdeel duidelijk verschillend hard.
Boetes zijn geen theorie: Hongarije als voorbeeld
Wie denkt dat EU-boetes vooral symbolisch zijn, hoeft maar naar Hongarije te kijken. Dat land kreeg in 2024 een boete van 200 miljoen euro en daar bovenop een dwangsom van 1 miljoen euro per dag.
Dat voorbeeld hangt als een schaduw boven de huidige discussies. Het maakt duidelijk dat de Commissie uiteindelijk wel degelijk kan doorpakken, al kiest ze nu bij Italië voor een afwachtende benadering.
Wanneer weten we wat het pact écht doet?
De eerste volledige cijfers over de werking van het nieuwe migratiepact worden pas na ongeveer honderd dagen verwacht. Dan wordt beter zichtbaar of dit een opstartprobleem is, of het begin van een patroon.
Voorlopig is het vooral een test van vertrouwen: houden landen zich aan afspraken als het lastig wordt? Wat vind jij: moet Brussel strenger optreden, of is opstartruimte logisch? Laat het weten via onze sociale media.
Bron: nieuwrechts.nl
