Virologen wereldwijd slaan alarm na de ontdekking van een nieuw virus dat op het punt staat zich aan te passen aan de mens. HKU5-CoV-2, een genetische verwant van het dodelijke MERS-coronavirus, vormt volgens onderzoekers van Washington State University een serieus risico. Het virus is nog maar één minimale genetische wijziging verwijderd van het vermogen om menselijke cellen binnen te dringen. Dat maakt deze ontdekking extra urgent in een wereld die nog herstellende is van de COVID-19-pandemie.
Virus staat op kantelpunt naar mensbesmetting
Op dit moment komt het HKU5-CoV-2-virus uitsluitend voor bij vleermuizen. Toch wijzen laboratoriumtests uit dat een mutatie in het spike-eiwit het virus in staat kan stellen menselijke ACE2-receptoren aan te vallen.
Die receptoren bevinden zich in onder meer je neus, keel en longen. Het spike-eiwit fungeert als de ‘sleutel’ waarmee een virus menselijke cellen binnenkomt. De noodzakelijke genetische aanpassing blijkt in dit geval bijzonder klein, wat het risico vergroot dat het virus snel evolueert tot een menselijke ziekteverwekker.
Zuid-China als bron van zorgwekkende varianten
De vleermuispopulaties waarin het virus is aangetroffen, leven in zuidelijk en oostelijk China. Juist dat geografisch gebied staat bekend als risicovol. Niet alleen vanwege eerdere virusuitbraken, maar ook vanwege de nabijheid van het Wuhan Institute of Virology.
Dat instituut werd eerder gelinkt aan het ontstaan van COVID-19. Hoewel bewijs uitbleef, blijven Amerikaanse veiligheidsdiensten als de FBI en de CIA openstaan voor de mogelijkheid dat SARS-CoV-2 per ongeluk uit het lab is ontsnapt.
In dat licht maakt de ontdekking van een bijna besmettelijk virus in diezelfde regio de zorgen des te groter.
Moderne technologie onthult dreigend scenario
Door gebruik te maken van cryo-elektronenmicroscopie kregen onderzoekers nauwkeurig inzicht in de structuur van het virus. Het spike-eiwit van HKU5-CoV-2 blijft voorlopig nog grotendeels gesloten. Daardoor kan het virus menselijke cellen nog niet infecteren.
Maar bij slechts één genetische verschuiving verandert dit eiwit naar een open vorm, die wél toegang biedt tot menselijke ACE2-receptoren. Een eerdere variant, bekend als Lineage 2, is daar al deels toe in staat. Dit bevestigt dat het virus de biologische ‘tools’ om mensen te besmetten grotendeels al bezit.
Simulaties tonen minimale barrière voor overdracht
Wetenschappers testten het virus met behulp van pseudovirussen, onschadelijke kopieën die zich gedragen als echte pathogenen. Uit die proeven bleek dat vleermuiscellen probleemloos werden geïnfecteerd. Voor menselijke cellen was slechts één specifieke mutatie nodig om het virus succesvol te laten binnendringen.
Deze bevinding toont aan hoe klein de evolutionaire drempel is voor het virus om zich aan te passen aan mensen. Daarmee komt een nieuwe uitbraak akelig dichtbij.
Dierenmarkten versterken risico op mutaties
Het gevaar schuilt niet alleen in de genetica van het virus, maar ook in de omstandigheden waarin het zich kan verspreiden. Op markten waar wilde dieren dicht op elkaar leven, kunnen virussen eenvoudig overspringen tussen soorten.
Diersoorten zoals civetkatten of nertsen fungeren vaak als tussengastheren waarin virussen sneller muteren. Zowel SARS als COVID-19 zijn vermoedelijk op deze manier ontstaan. Dergelijke markten blijven dus een broeinest voor de ontwikkeling van nieuwe, gevaarlijke virussen.
Discussie over laboratoriumveiligheid laait opnieuw op
De ontdekking van HKU5-CoV-2 zet het wereldwijde debat over laboratoriumveiligheid opnieuw op scherp. Vooral instellingen zoals het Wuhan Institute of Virology liggen onder vuur.
De bezorgdheid draait om gebrekkige internationale inspecties en het gebrek aan transparantie. Omdat dit nieuwe virus verwantschap toont met MERS én werd ontdekt in de regio waar eerder al zorgen ontstonden, eisen wetenschappers wereldwijd strengere controle en samenwerking op internationaal niveau.
Waakzaamheid is cruciaal, ondanks afwezigheid besmettingen
Tot nu toe zijn er nog geen gevallen van menselijke besmetting vastgesteld. Toch is het feit dat het virus slechts één mutatie verwijderd is van overdracht al reden genoeg voor verhoogde paraatheid.
Onderzoekers pleiten voor versnelde monitoring en strengere regelgeving rondom de handel in wilde dieren. Alleen met vroegtijdig ingrijpen kun je voorkomen dat een lokaal virus zich wereldwijd verspreidt.
Onverschilligheid is geen optie
We hebben inmiddels gezien hoe snel een lokaal virus kan uitgroeien tot een wereldwijde pandemie. De ervaring met COVID-19 heeft geleerd dat snelle actie levens kan redden. Daarom is het cruciaal dat signalen zoals deze serieus genomen worden. Angst is misschien geen ideale raadgever, maar onverschilligheid vormt een veel groter gevaar. De verantwoordelijkheid ligt nu bij de internationale gemeenschap om tijdig op te treden en herhaling te voorkomen.
