Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) moet binnenkort forse financiële consequenties onder ogen zien als het asielcentrum in Ter Apel opnieuw de maximale capaciteit overschrijdt. De rechter besloot woensdag dat het COA een dwangsom van maar liefst 50.000 euro per dag aan de gemeente Westerwolde moet betalen, wanneer het aantal asielzoekers boven de tweeduizend stijgt.
Deze maatregel, die binnen twee weken van kracht gaat, komt voort uit een jarenlange discussie over de overbezetting en de leefbaarheid binnen het centrum.
Langdurige overbezetting en afspraken met de gemeente
Het aanmeldcentrum in Ter Apel heeft al geruime tijd te kampen met een structureel te hoge bezetting. Westerwolde en het COA kwamen eerder overeen dat er maximaal tweeduizend asielzoekers in het centrum mogen verblijven. Desondanks werd dit maximum regelmatig overschreden.
In 2022 bereikte de situatie zelfs een kritiek punt: asielzoekers moesten buiten de nacht doorbrengen omdat er geen ruimte meer was. Hoewel er de afgelopen maanden geen sprake meer was van buiten slapen, bleef de druk op het centrum groot. Hierdoor waren er regelmatig asielzoekers die noodgedwongen in wacht- en recreatieruimtes moesten slapen, wat voor onrust en zorgen zorgde.
Nieuwe dwangsom met stevige financiële consequenties
De opgelegde dwangsom kan oplopen tot een maximum van 5 miljoen euro, een forse verhoging ten opzichte van de eerdere sanctie. In januari bepaalde de rechter namelijk dat het COA 15.000 euro per dag zou moeten betalen bij overschrijding, met een maximum van 1,5 miljoen.
Dit bedrag werd afgelopen zomer al volledig bereikt. De gemeente Westerwolde en het COA verschilden fundamenteel van mening over hoe de limiet van tweeduizend asielzoekers moest worden geïnterpreteerd. Westerwolde eiste dat dit maximum ook overdag gehandhaafd zou worden, terwijl het COA voornamelijk het nachtelijke aantal leidend vond en overdag soms extra asielzoekers toeliet.
Het verplaatsen van asielzoekers in de avond om zo binnen de afgesproken aantallen te blijven, vond Westerwolde ontoereikend en niet in lijn met de gemaakte afspraken. Westerwolde beargumenteerde dat alle aanwezige asielzoekers, ongeacht het tijdstip van de dag, moesten worden meegerekend in het totaal.
Ongelijke verdeling over opvanglocaties blijft probleem
De rechter benadrukte dat het COA onvoldoende heeft onderbouwd dat het onmogelijk is om aan de afspraken te voldoen. Daarbij werd gewezen op de ongelijke spreiding van asielzoekers over verschillende opvanglocaties in het land.
De rechter stelde vast dat veel andere opvangcentra precies op maximale capaciteit draaien, terwijl Ter Apel vaak met een bezetting tussen de 120 en 140 procent van de capaciteit te maken heeft. Deze onevenredige verdeling legt extra druk op Ter Apel en zorgt voor problemen die volgens Westerwolde structureel moeten worden aangepakt.
Het is afwachten of de verhoogde dwangsom het COA ertoe zal bewegen de capaciteit strikt binnen de afgesproken grenzen te houden. Westerwolde hoopt dat de sanctie voldoende prikkel biedt om de situatie in het aanmeldcentrum stabieler en leefbaarder te maken voor alle betrokkenen.
