Bij steeds meer supermarkten kom je het tegen: een bordje met de tekst ‘alleen pin’. Waar je vroeger nog zonder moeite een biljet van tien euro uit je portemonnee haalde om je boodschappen af te rekenen, merk je nu hoe snel het digitale betalen de norm is geworden. Voor veel klanten levert dat geen enkel probleem op, maar voor anderen vormt het juist een flinke drempel. De opmars van cashloos betalen roept vragen op over toegankelijkheid, veiligheid en vrijheid van keuze.
Digitale betaalmethoden zijn razendsnel de standaard geworden
Volgens De Nederlandsche Bank werd in 2024 al meer dan 80% van alle winkeltransacties digitaal afgehandeld. Je rekent tegenwoordig moeiteloos af met je pinpas, telefoon of smartwatch.
Vooral contactloos betalen is gemeengoed geworden. De snelheid en het gemak zorgen ervoor dat wachtrijen korter zijn en het betalingsproces soepeler verloopt. Voor supermarkten is dat pure winst.
Grote ketens zoals Albert Heijn testen inmiddels winkels zonder kassa’s waar je alleen met een app kunt betalen. Lidl doet er in Duitsland nog een schepje bovenop door contant geld volledig uit te bannen in bepaalde filialen.
Ook in Nederlandse supermarkten merk je dat het gebruik van briefgeld en munten stelselmatig wordt ontmoedigd. Dat levert minder risico op overvallen en scheelt bovendien flink in transport- en administratiekosten.
Cashgebruikers dreigen aan de zijlijn te belanden
Toch betekent deze digitale revolutie niet voor iedereen vooruitgang. Er zijn groepen die liever of noodgedwongen met contant geld betalen.
Dat zijn bijvoorbeeld ouderen, mensen zonder toegang tot bankdiensten of consumenten die cash gebruiken om hun uitgaven beter in de hand te houden. Wanneer supermarkten contant geld weren, kun jij als klant met biljetten en munten ineens nergens meer terecht.
Juridisch gezien hoeven winkels contant geld niet aan te nemen, zolang ze dat vooraf duidelijk aangeven. Toch voelt het wrang dat een wettig betaalmiddel in de praktijk steeds vaker wordt geweigerd.
Voor wie afhankelijk is van cash, levert dat serieuze problemen op. Je kunt dan niet meer zelf beslissen hoe je je boodschappen betaalt, wat in strijd voelt met je vrijheid als consument.
Politiek en overheid proberen grip te houden op toegankelijkheid
De overheid is zich bewust van de groeiende kloof tussen digitale gebruikers en cashafhankelijken. Samen met banken en supermarkten worden afspraken gemaakt over het in stand houden van geldautomaten en het waarborgen van contante betaalopties.
Politieke partijen zoals de SP en de SGP gaan nog verder. Zij willen dat supermarkten wettelijk verplicht worden om cashbetalingen te blijven accepteren.
Op internationaal niveau zie je dezelfde discussie terugkomen. In Zweden zijn vrijwel alle betalingen digitaal, maar steden als New York en San Francisco hebben juist wetgeving ingevoerd die winkels verplicht om contant geld aan te nemen. Zo wordt sociale uitsluiting van kwetsbare groepen actief voorkomen.
Risico’s van volledige afhankelijkheid van technologie
Dat digitaal betalen veel voordelen biedt, staat buiten kijf. Toch kun je je afvragen of een samenleving zonder contant geld wenselijk is. Digitale betalingen laten sporen na, wat privacyvraagstukken oproept.
Daarnaast ben je als consument steeds afhankelijker van technologie. Storingen bij banken of problemen met je app kunnen ervoor zorgen dat je plots nergens meer kunt betalen.
In 2023 leidde een storing bij een grote bank tot chaos aan de kassa’s in het hele land. Je zag toen hoe kwetsbaar een volledig digitaal systeem kan zijn. Die gebeurtenis was voor velen een wake-upcall: technologie biedt gemak, maar het moet niet de enige optie worden.
Supermarkten moeten zoeken naar balans tussen gemak en inclusiviteit
De kans dat contant geld op termijn verder verdwijnt is groot. Toch lijkt het onwaarschijnlijk dat het volledig uit beeld raakt.
Zolang er mensen zijn die afhankelijk zijn van cash, blijft er druk bestaan om het beschikbaar te houden. Supermarkten mogen dan inzetten op innovatie, maar jij als consument verwacht ook keuzevrijheid en toegankelijkheid.
Voor jou moet gemak nooit ten koste gaan van bereikbaarheid. Een samenleving die iedereen wil bedienen, houdt rekening met wie niet mee kan in het digitale tempo. De toekomst is digitaal, maar contant geld verdient voorlopig nog een plek in het systeem.
