Het NOS-slotdebat zorgde voor vuurwerk in de laatste uren voor de verkiezingen. Met vijf partijen die nog hoop koesteren om de grootste te worden, stond er veel op het spel. Geert Wilders was opnieuw het belangrijkste doelwit, maar ook tussen de VVD en het CDA liep de spanning hoog op. Rob Jetten van D66 maakte gebruik van zijn momentum en koos meteen voor de aanval.
Rob Jetten grijpt zijn kans in het slotdebat
Rob Jetten zat in de lift tijdens de campagne. Zijn deelname aan De slimste mens zorgde voor extra zichtbaarheid, en na de afzegging van Geert Wilders bij RTL kreeg hij ook daar een podium. In het NOS-slotdebat mocht hij bovendien de degens kruisen met de PVV-leider over migratie. Een kans die hij met beide handen aangreep, net als Sigrid Kaag in 2021.
Jetten opende fel door Wilders’ uitspraak over ‘een hele grote nul’ als migratiesaldo om te draaien. “Een hele grote nul is het rapportcijfer voor het vorige kabinet dat een mandaat had om wat te doen aan migratie, maar niks presteerde.” Met die woorden zette hij de toon voor de rest van de avond, waarin de PVV-leider zich meermaals moest verdedigen.
Geert Wilders en Caroline van der Plas botsen
De discussie tussen Jetten en Wilders kreeg een onverwachte wending toen BBB-leider Caroline van der Plas zich mengde. Zij sprak Wilders aan op de val van het vorige kabinet. De PVV-leider probeerde de spanning te breken met humor: “Jij had alle koekjes al opgegeten.” Van der Plas counterde droog: “Daar ben ik niet eens aan toegekomen, want jij had je coalitiepartners al buiten gezet voordat de koffie was geserveerd.”
Ze vroeg hem recht op de man af: “Wat is de garantie dat dat niet weer gaat gebeuren?” De zaal reageerde met gegrinnik, maar de boodschap was duidelijk. Van der Plas positioneerde zich als realist tegenover de soms grillige toon van Wilders, die moeite had het debat te herwinnen.
Jetten hekelt de rechtse droom van Yesilgöz
Jetten speelde handig in op de botsing tussen Wilders en Van der Plas door een link te leggen met VVD-leider Dilan Yesilgöz. Die pleit al weken voor een centrumrechts kabinet. “Kiezers moeten dit stukje van het debat straks nog maar eens terugkijken,” zei Jetten scherp. “Dit is die rechtse droom die ook weer in de nieuwe coalitie van Yesilgöz moet zitten. Ze maken alleen maar ruzie. Ze hebben helemaal niks voor elkaar gekregen omdat ze zo druk waren met de koekjes.”
De opmerking zorgde voor gelach, maar ook spanning op de bankjes van de VVD. Jetten positioneerde D66 daarmee nadrukkelijk als alternatief voor het steeds verdeelder geraakte rechtse blok.
VVD en CDA botsen hard in strijd om de kiezer
VVD-leider Dilan Yesilgöz hield vast aan haar boodschap. Ze schetste de verkiezingen als een eenvoudige keuze: “Een links kabinet met GroenLinks-PvdA en D66 dat de belastingen zal verhogen, of een centrumrechts kabinet met de VVD dat zorgt voor rust in de portemonnee.”
Daarbij richtte ze haar pijlen op het CDA. “Zeg nou gewoon: ik ga mee in een centrumrechts kabinet dat staat voor veiligheid en lagere belastingen.” Maar CDA-leider Henri Bontenbal liet zich dit keer niet in de hoek drukken. Voor het eerst in de campagne sloeg hij terug en beschuldigde Yesilgöz van “kinderachtig gedrag.”
“Twee jaar geleden trok de VVD de stekker uit het kabinet omdat ze het partijbelang boven het landsbelang lieten gaan,” zei Bontenbal fel. “De VVD heeft de deur opengezet voor Wilders en twee jaar van politieke chaos. En nu doen ze hetzelfde: breekpunten formuleren, partijen uitsluiten. Het zijn allemaal politieke spelletjes en de kiezer is het spuug- en spuugzat. Nederland verdient echt iets beter dan deze oude politiek van de VVD.”
Strijd om leiderschap: Wilders verdedigt zich
Het debat eindigde met een confrontatie tussen Geert Wilders, Henri Bontenbal en Frans Timmermans over leiderschap. Wilders kreeg forse kritiek op zijn rol bij het mislukte kabinet-Schoof. Hij verdedigde zich door de PVV neer te zetten als “de partij van de hoop.”
“Wij zijn de partij van de mensen die vergeten zijn,” zei Wilders. “De mensen in de arbeiderswijken die zien dat hun buurt totaal is veranderd en die toerist zijn geworden in hun eigen land.” Hij gaf toe dat het de afgelopen jaren niet is gelukt, maar schoof de schuld af: “We zijn tegengewerkt, tegengewerkt, tegengewerkt. Als ik premier was geworden, wat ik had verdiend als leider van de grootste partij, dan hadden wij die agenda uitgerold.”
Timmermans en Bontenbal zetten streep onder Wilders
Bontenbal en Timmermans namen geen blad voor de mond. “Wilders heeft de afgelopen twee jaar de kans gehad,” zei Bontenbal. “Hij heeft zijn kiezers massaal in de steek gelaten en dat zal hij de volgende keer weer doen.”
Timmermans sloot zich daarbij aan en kondigde het einde van het tijdperk-Wilders aan. “Morgen krijgen we de kans om weer te gaan samenwerken, om verschillen te overbruggen. Morgen kunnen we een streep zetten onder het tijdperk-Wilders. Daar verheug ik me op. Het is klaar met Wilders.”
