Je ziet dat D66, VVD en CDA de komende weken gezamenlijk doorzetten richting een minderheidskabinet. Daarmee komt definitief een einde aan de betrokkenheid van JA21, dat zich opmaakt voor oppositie. De keuze volgt op weken van stroef overleg en oplopende spanningen. Met 66 zetels zoeken de drie partijen per onderwerp steun in de Tweede Kamer.
Koerswijziging na beraad op De Zwaluwenberg
Je merkt dat na het tweedaagse formatieberaad op landgoed De Zwaluwenberg de richting helder werd. Rob Jetten lichtte de koerswijziging toe. Hij sprak van een uniek experiment dat bewust wordt aangegaan. Samen met VVD en CDA wil hij verantwoordelijkheid nemen zonder vaste meerderheid. Die keuze markeert het voorlopige eindpunt van een formatie vol blokkades en wantrouwen.
Botsende voorkeuren aan de onderhandelingstafel
Je ziet dat de verschillen tijdens de onderhandelingen groot bleken. De VVD wilde nadrukkelijk niet regeren met GroenLinks-PvdA. De voorkeur ging uit naar aansluiting van Joost Eerdmans. Dilan Yesilgöz stond open voor die route. D66 verzette zich vanaf het begin tegen JA21, vooral vanwege rechtsstatelijke kwesties.
Drie partijen als logische optie
Je hoort hoe Jetten zijn afweging publiek toelichtte na afloop van het beraad. Hij zei: ‘Ik heb aan de collega’s duidelijk gemaakt dat ik een combinatie van deze drie partijen plus JA21 nu niet verstandig vind, gezien alles wat er nu moet gebeuren’. Vervolgens voegde hij toe: ‘En zo zijn ook andere voorkeursopties niet veranderd. En daarmee blijft deze combinatie van drie partijen als logische optie voor ons open’.
Telefoontje beëindigt wekenlange stilte
Je merkt dat het besluit voor Eerdmans kwam na weken van stilte. Aanvankelijk was perspectief geboden, maar een vervolg bleef uit. Vrijdagmiddag belde Jetten hem persoonlijk met de mededeling dat de formatie zonder JA21 doorgaat. Eerdmans toonde begrip, maar sprak ook twijfel uit over het verloop. „Dat is netjes van hem wel. Het bleef lang stil vanuit de formerende partijen.”
Twijfel over haalbaarheid minderheidskabinet
Je leest dat Eerdmans zijn zorgen niet onder stoelen of banken stak. „Hoe langer dat duurt, hoe verder zij dus onderling al zijn en hoe lastiger het is om nog aan te sluiten. Zo’n minderheidskabinet kan wel spannend worden.” Zijn woorden onderstrepen de onzekerheid rond deze constructie. De keuze betekent een breuk met traditionele meerderheidsformaties en vergroot de afhankelijkheid van wisselende steun.
Financiële puzzel vormt volgende horde
Je ziet dat de drie partijen nu een nieuwe, lastige fase ingaan. De eerstvolgende horde is het samenstellen van de financiële basis voor het kabinet. Er moet duidelijkheid komen over beschikbare middelen en investeringsprioriteiten. Bronnen rond de formatie wijzen op forse bezuinigingen om de begroting sluitend te krijgen. Extra defensie-uitgaven en stikstofmaatregelen drukken zwaar op de ruimte.
Bezuinigingen raken gevoelige dossiers
Je merkt dat D66, VVD en CDA volgens bronnen overeenstemming zien over besparingen op zorg en sociale zekerheid. Voor Jetten, als beoogd premier, vormt dat een politieke beproeving. In zowel Tweede als Eerste Kamer is steun nodig. De meest voor de hand liggende gesprekspartner is GroenLinks-PvdA. Jesse Klaver maakte eerder snijden in zorg onbespreekbaar.
Zoektocht naar steun in verdeelde Kamers
Je ziet dat Jetten de komende weken intensief wil spreken met oppositiepartijen. Hij erkent dat het hard werken wordt. Henri Bontenbal ziet het minderheidskabinet als voorbode van meer. Volgens hem maakt politieke versnippering stabiele meerderheden steeds lastiger. De realiteit dwingt partijen tot nieuwe samenwerkingsvormen.
Vertrouwen ondanks wens voor meerderheid
Je merkt dat Yesilgöz vertrouwen uitspreekt in de samenwerking. Kiezers hadden liever een meerderheidskabinet gezien. Binnen de achterbannen van D66, VVD en CDA geldt deze combinatie als het meest aanvaardbaar. De komende weken moeten uitwijzen of dit minderheidskabinet werkbaar blijkt. De formatie belandt daarmee in een nieuwe politieke werkelijkheid, waarin flexibiliteit doorslaggevend wordt.
