D66 heeft met partijleider Rob Jetten een verrassende en nipte overwinning geboekt bij de Tweede Kamerverkiezingen. Volgens de eerste exitpoll van Ipsos I&O, uitgevoerd in opdracht van NOS en RTL, lijkt D66 op 27 zetels uit te komen. Daarmee is de partij de grootste van het land. Voor Jetten betekent dat een enorme sprong voorwaarts, want bij de vorige verkiezingen kreeg D66 nog maar 9 zetels van de kiezer.
Een nek-aan-nekrace tot het einde
De race om de grootste partij was tot het laatste moment razend spannend. Zowel de PVV van Geert Wilders als GroenLinks-PvdA van Frans Timmermans stonden in de peilingen vlakbij D66. Volgens de eerste exitpoll volgt de PVV nu op de tweede plek met 25 zetels, terwijl de VVD van Dilan Yeşilgöz derde eindigt met 23 zetels. Het CDA van Henri Bontenbal behaalt 19 zetels en laat daarmee een opmerkelijke stijging zien ten opzichte van de vorige verkiezingen.
D66 profiteerde van een sterke eindsprint in de laatste weken van de campagne. Waar de partij in de zomer nog stabiel laag stond, trok de zichtbare en energieke campagne van Jetten veel kiezers aan. De partij wist vooral zwevende kiezers aan te spreken die eerder twijfelden tussen GroenLinks-PvdA en VVD.
Een politieke aardverschuiving voor Rob Jetten
De winst van 18 zetels voor D66 is opmerkelijk en markeert een keerpunt voor de partij. Rob Jetten, die bij zijn aantreden werd gezien als een onervaren opvolger van Sigrid Kaag, heeft zich ontpopt tot een volwassen lijsttrekker die veel jongeren en stedelijke kiezers wist te bereiken. Zijn campagne draaide om thema’s als klimaat, onderwijs en gelijke kansen – onderwerpen die aansloegen bij een progressief electoraat dat zich niet langer wilde laten leiden door angst of wantrouwen.
De verkiezingsuitslag betekent ook dat Jetten een sleutelrol zal krijgen in de komende formatie. Hoewel de partij nog moet afwachten hoe de definitieve tellingen uitvallen, lijkt D66 zich te kunnen positioneren als het progressieve alternatief in een versplinterd politiek landschap.
Verlies voor PVV en GroenLinks-PvdA
Voor de PVV van Geert Wilders is de uitslag een flinke tegenvaller. De partij verloor 12 zetels ten opzichte van de vorige verkiezingen, toen de PVV nog 37 zetels behaalde. Ondanks zijn hoge noteringen in eerdere peilingen, wist Wilders zijn kiezers niet vast te houden. De partij blijft met 25 zetels wel de tweede van het land, maar het verschil met D66 maakt het moeilijk om aanspraak te maken op de leiding bij de formatie.
Ook de linkse fusiepartij GroenLinks-PvdA leverde fors in. Waar Frans Timmermans in aanloop naar de verkiezingen nog droomde van het premierschap, houdt zijn partij volgens de exitpoll slechts 20 zetels over – vijf minder dan voorheen. De klap is groot, zeker gezien de hoge verwachtingen waarmee de gezamenlijke campagne van start ging.
CDA maakt opvallende comeback
Een opmerkelijke winnaar is het CDA van Henri Bontenbal, dat met 19 zetels een stevige comeback maakt. De partij stond in de peilingen lange tijd op verlies, maar wist in de laatste week momentum te pakken. Ondanks de commotie over Bontenbals uitspraken over homoseksuele jongeren op christelijke scholen, lijkt het CDA terrein te hebben teruggewonnen bij kiezers die hunkerden naar rust en stabiliteit.
Bij de verkiezingen van 2023 behaalde het CDA nog maar 5 zetels. De stijging naar 19 betekent dat de partij weer meedoet in het politieke midden en een belangrijke factor kan worden in de komende formatiegesprekken.
Zware verliezen voor voormalige regeringspartijen
Andere partijen uit de voormalige coalitie kregen harde klappen. De VVD van Dilan Yeşilgöz verloor één zetel en komt uit op 23. Voor de partij, die jarenlang de grootste was, is dat een symbolisch verlies. Ook BBB, die bij de vorige verkiezingen 7 zetels haalde, moet fors inleveren en houdt er nog 4 over.
NSC, de partij van Pieter Omtzigt, lijkt helemaal uit de Kamer te verdwijnen. Dat is opvallend, want een jaar geleden leek Omtzigt nog een serieuze uitdager voor het premierschap.
Kleine partijen en nieuwkomers
Bij de kleinere partijen zijn de verschuivingen beperkt. JA21 groeit van 1 naar 9 zetels, een opmerkelijke winst voor Joost Eerdmans. Forum voor Democratie verdubbelt van 3 naar 6 zetels. De SP verliest licht en komt uit op 3 zetels, terwijl de Partij voor de Dieren haar 3 zetels behoudt. Ook de SGP blijft stabiel op 3, net als Denk met 3 zetels. De ChristenUnie zakt naar 2 en Volt houdt nog 1 zetel over. Nieuwkomer 50Plus betreedt de Kamer met 2 zetels.
De exitpoll is gebaseerd op gegevens van 65 representatieve stembureaus verspreid over het land. Onderzoekers van Ipsos I&O vroegen daar kiezers naar hun stemkeuze. Wel geldt er een foutmarge van één à twee zetels per partij, waardoor de definitieve uitslag nog iets kan afwijken.
De formatie: wat nu?
Na de eerste reacties volgt nu de fase van bezinning en overleg. Donderdag komen de partijen met hun nieuwgekozen fracties bijeen om de uitslag te bespreken. Vrijdag start de formatie met gesprekken tussen de fractievoorzitters, onder leiding van Kamervoorzitter Martin Bosma (PVV). Hij zal bepalen wie als verkenner aan de slag gaat om te onderzoeken welke partijen samen een coalitie kunnen vormen.
Volgende week vergadert de Tweede Kamer over de verkiezingsuitslag. Tijdens die bijeenkomst wordt een informateur benoemd, die onderzoekt welke partijen bereid zijn samen te werken. Pas daarna volgt de fase van de formateur, die de taak krijgt een kabinet te vormen. De komende weken beloven dus opnieuw politiek spannend te worden.
