De discussie rondom de toekomst van de zorg voor longcovidpatiënten is de afgelopen dagen flink opgelaaid. In de Nederlandse medische wereld wordt met spanning gekeken naar de mogelijke gevolgen van het nieuwe beleid dat zorgminister Sophie Hermans voor ogen heeft.
Terwijl het onderzoek naar deze aandoening en vergelijkbare syndromen nog volop gaande is, groeit de nervositeit bij zowel huisartsen als specialisten.
De recente stappen van het ministerie van Volksgezondheid roepen bij veel zorgverleners vragen op. De aandacht richt zich vooral op de snelle veranderingen die worden voorgesteld, terwijl de kennis over post-acute infectieuze syndromen (PAIS) nog verre van compleet is.
Het is voor veel artsen nog onduidelijk hoe zij patiënten met deze complexe klachten optimaal kunnen begeleiden, juist omdat duidelijke richtlijnen grotendeels ontbreken.
Overheveling van zorg naar huisartsen
Minister Hermans wil gespecialiseerde centra voor longcovid en soortgelijke ziekten aanzienlijk minder gaan financieren. Het plan is om de zorg voor deze patiënten grotendeels weer onder te brengen bij de huisartsenpraktijk.
Volgens een bericht van de NOS betekent dat een forse verschuiving van de huidige situatie, waarin gespecialiseerde centra een centrale rol spelen bij de behandeling van longcovidpatiënten.
Deze verandering stuit op forse weerstand vanuit de medische hoek. Huisartsen, medisch specialisten en wetenschappers laten in duidelijke bewoordingen weten dat zij deze stap als voorbarig beschouwen. Zij zijn van mening dat het onderzoek naar PAIS zich nog in een pril stadium bevindt.
Daardoor is nog niet goed bekend wat de beste behandelmogelijkheden zijn en bestaat er een gebrek aan medische richtlijnen waarop zorgverleners zich kunnen baseren.
Gebrek aan kennis en richtlijnen
Artsen wijzen erop dat hun behandelpraktijken doorgaans gebaseerd zijn op bewezen methoden en vastgestelde protocollen. Juist bij longcovid en aanverwante aandoeningen ontbreekt het daar nu nog grotendeels aan. Dat maakt het voor huisartsen extra lastig om patiënten goed te helpen, zeker nu zij voor een groeiend aantal mensen de eerstelijnszorg moeten gaan leveren.
Het wetenschappelijk onderzoek naar de gevolgen en behandeling van post-acute infectieuze syndromen staat volgens het zorgveld nog aan het begin. Zowel huisartsen als specialisten geven aan dat er nog veel onbekend is over deze ziektebeelden.
Daardoor is het volgens hen te vroeg om de gespecialiseerde zorg al fors af te bouwen en de verantwoordelijkheid volledig bij huisartsen neer te leggen.
Kritiek vanuit belangenorganisaties
In een brief aan minister Hermans, die door de NOS is ingezien, lichten vier grote belangenorganisaties namens de huisartsen hun zorgen toe. Zij waarschuwen dat huisartsen straks te maken krijgen met hoge verwachtingen van patiënten, terwijl zij niet over de juiste middelen, kennis en richtlijnen beschikken om die waar te maken.
Volgens deze organisaties is het risico groot dat patiënten teleurgesteld raken als zij binnen de reguliere zorg niet de ondersteuning en behandeling krijgen die zij van gespecialiseerde centra gewend zijn.
In de brief stellen de belangenbehartigers dat patiënten “geconfronteerd zullen worden met verwachtingen van patiënten, die niet aansluiten bij wat op basis van de beschikbare kennis en professionele standaarden verantwoord kan worden geboden”. Daarmee wordt benadrukt dat de huidige kennis nog tekortschiet om aan de zorgvraag te voldoen.
Zorgen over patiëntveiligheid en zorgkwaliteit
De zorgen van de artsen en belangenorganisaties zijn niet alleen theoretisch van aard. Zij vrezen dat de aangekondigde plannen daadwerkelijk kunnen leiden tot een verslechtering van de zorg voor longcovidpatiënten en mensen met vergelijkbare aandoeningen als ME en Q-koorts.
Ook de veiligheid van patiënten zou volgens hen in het geding kunnen komen als huisartsen zonder duidelijke richtlijnen en ondersteuning deze complexe zorg op zich moeten nemen.
Bovendien is er angst voor een toename van frustratie en onbegrip bij patiënten. Wie te maken krijgt met langdurige klachten na een infectie, zoekt vaak naar erkenning en specialistische begeleiding. Als die zorg in de toekomst moeilijker toegankelijk wordt, kan dat volgens de artsen tot onvrede en onzekerheid leiden.
Huisartsen vrezen voor onrealistische verwachtingen
Het risico bestaat volgens huisartsen dat patiënten met longcovid straks verwachten dezelfde uitgebreide zorg te krijgen als in de gespecialiseerde centra, terwijl de huisartsenpraktijk daar nu niet op is toegerust. Door het ontbreken van duidelijke behandelprotocollen kunnen huisartsen patiënten mogelijk niet de zorg bieden die zij nodig hebben.
De belangenorganisaties benadrukken daarom dat het belangrijk is om realistische verwachtingen te scheppen bij patiënten en hun naasten. Zij vinden het essentieel dat er eerst meer kennis en betere richtlijnen worden ontwikkeld, voordat de zorg voor deze groep volledig wordt overgedragen aan de reguliere eerstelijnszorg.
Wetenschappelijk onderzoek nog in beginfase
Het zorgveld onderstreept dat het onderzoek naar PAIS, waar longcovid toe behoort, nog in de kinderschoenen staat. Zowel behandelmethoden als de onderliggende oorzaken van de aanhoudende klachten zijn nog onvoldoende bekend. Dat maakt het volgens artsen des te belangrijker om vast te houden aan gespecialiseerde zorgcentra, waar kennis en ervaring worden opgebouwd en gedeeld.
Artsen zijn bang dat door het terugschroeven van de financiering voor deze centra, de opgebouwde expertise verloren gaat. Dit zou de zorg voor longcovidpatiënten op de lange termijn kunnen schaden, stellen zij.
Vooruitzicht op veranderingen in de zorg
Ondanks de bezwaren van artsen en belangenorganisaties, wil minister Hermans de plannen voor het overhevelen van de zorg naar de huisartsenpraktijk doorzetten.
De komende periode zal duidelijk moeten worden hoe de minister omgaat met de kritiek uit het veld en of zij bereid is haar plannen aan te passen op basis van de zorgen die er leven onder huisartsen, specialisten en wetenschappers.
De discussie over de beste zorg voor longcovidpatiënten is daarmee voorlopig nog niet beslecht. De komende tijd zal er veel afhangen van de gesprekken tussen het ministerie en de zorgsector, en van de verdere ontwikkeling van wetenschappelijke kennis over post-acute infectieuze syndromen.
