Wie onlangs door de straten van Nederlandse steden wandelde, merkte weinig verschil met voorgaande jaren. Overal was het druk, winkels zaten vol en de terrassen waren levendig. Maar achter deze ogenschijnlijke normaliteit blijkt zich een trend te verbergen die pas zichtbaar wordt bij het onder de loep nemen van recente statistieken.
Demografische ontwikkelingen die jarenlang als vanzelfsprekend werden beschouwd, zijn volgens nieuwe analyses plotseling aan het verschuiven. Deskundigen en beleidsmakers hadden op basis van eerdere trends een sterke bevolkingsgroei voorzien, maar recente cijfers laten zien dat deze groei plotseling is afgezwakt.
Beperkte toename van de bevolking
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is de bevolkingsgroei in Nederland in de eerste maanden van 2024 aanzienlijk lager uitgekomen dan in dezelfde periode vorig jaar. Waar men eerder rekende op een aanhoudende stijging, is de feitelijke groei flink teruggelopen.
Het CBS rapporteert dat de Nederlandse bevolking tussen januari en april met ongeveer 27.500 personen is toegenomen. Dat cijfer is meer dan de helft lager dan de groei in dezelfde periode van 2023, toen het aantal nieuwe inwoners nog rond de 60.000 lag.
Dalende immigratie uit Syrië
De voornaamste oorzaak van deze beperkte groei ligt bij de afname van het aantal immigranten, en dan met name uit Syrië. Waar vorig jaar in de eerste vier maanden nog circa 7.700 Syriërs naar Nederland kwamen, waren dat er dit jaar slechts ongeveer 1.500.
Deze daling van bijna 80 procent vormt een belangrijke verklaring voor de terugval in het totale aantal nieuwkomers.
Het CBS wijst erop dat niet alleen het aantal asielzoekers uit Syrië is gedaald, maar ook het aantal gezinsleden dat zich bij reeds gevestigde Syriërs voegt. In eerdere jaren was juist deze groep medebepalend voor de sterke bevolkingsgroei.
Nu die instroom fors is afgenomen, is het effect direct zichtbaar in de cijfers.
Minder immigranten uit alle landen
De trend beperkt zich niet tot Syriërs alleen. In de eerste vier maanden van 2024 werden er in totaal zo’n 86.000 immigranten geregistreerd. Dat is aanzienlijk minder dan de 102.000 nieuwe inwoners die in dezelfde periode van 2023 werden genoteerd.
De daling in het aantal immigranten doet zich dus breder voor en geldt ook voor mensen uit andere landen.
Tegelijkertijd bleef het aantal personen dat Nederland verliet, oftewel de emigratie, nagenoeg gelijk. Ongeveer 59.000 mensen vertrokken in de eerste maanden van het jaar, vrijwel hetzelfde aantal als vorig jaar. Het verschil in bevolkingsgroei wordt dus vooral veroorzaakt door een afname van immigratie, niet door een stijging van het aantal emigranten.
Bescheiden rol voor natuurlijke aanwas
De natuurlijke aanwas, het verschil tussen geboorten en sterfgevallen, heeft nauwelijks invloed gehad op de bevolkingsgroei. Het CBS constateert dat het aantal geboorten in de eerste maanden van 2024 ongeveer gelijk was aan het aantal sterfgevallen.
Hierdoor was de natuurlijke groei vrijwel nul en kwam de bevolkingsgroei bijna geheel door migratie tot stand.
Deze ontwikkeling is niet nieuw. Al enkele jaren is zichtbaar dat de natuurlijke aanwas gering is. In 2023 was er zelfs sprake van een lichte bevolkingskrimp, doordat er meer mensen overleden dan er geboren werden.
Deze trend zet zich door in 2024, waardoor migratie de belangrijkste factor blijft voor de bevolkingsgroei.
Regionale verschillen zichtbaar
Volgens het CBS zijn de verschillen in bevolkingsgroei binnen Nederland aanzienlijk. De meeste nieuwe inwoners vestigden zich in de grotere steden en regio’s waar traditioneel veel migranten naartoe trekken. Zo groeide het aantal inwoners het sterkst in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, vooral dankzij buitenlandse immigratie.
In landelijke gebieden is het beeld anders. In delen van Groningen, Limburg en Zeeland bleef het inwonertal vrijwel stabiel of nam zelfs licht af. Ook sommige andere kleine gemeenten zagen nauwelijks groei.
Vooruitzichten voor de rest van het jaar
Of de lagere bevolkingsgroei zich het hele jaar voortzet, blijft onzeker. Het CBS benadrukt dat migratiecijfers gevoelig zijn voor internationale ontwikkelingen, beleidswijzigingen en geopolitieke gebeurtenissen. Daardoor kunnen de cijfers in de loop van het jaar alsnog veranderen.
Deskundigen houden rekening met de mogelijkheid dat het lagere groeitempo voorlopig aanhoudt. Wanneer het aantal migranten uit Syrië en andere landen beperkt blijft, zal de bevolkingsgroei voor heel 2024 vermoedelijk duidelijk lager uitvallen dan in 2022 en 2023.
Invloed op beleid en samenleving
De veranderende bevolkingsgroei heeft gevolgen voor tal van beleidsterreinen. Een lagere groei kan de druk op de woningmarkt enigszins verminderen, maar betekent ook dat er minder nieuwe arbeidskrachten binnenkomen. Daarnaast verandert de samenstelling van de bevolking, bijvoorbeeld qua leeftijdsopbouw en afkomst.
Het CBS verwacht dat beleidsmakers en gemeenten rekening zullen houden met de nieuwe cijfers bij het opstellen van plannen voor voorzieningen, infrastructuur en sociale ondersteuning. De huidige cijfers zijn relevant voor besluiten over woningbouw, de arbeidsmarkt en de zorgsector.
Migratie als belangrijkste drijvende kracht
De meest recente data van het CBS bevestigen dat migratie momenteel de bepalende motor is achter de groei van de Nederlandse bevolking. Nu het aantal migranten afneemt, wordt direct zichtbaar dat de bevolkingsgroei vertraagt.
De bijdrage van natuurlijke aanwas is minimaal geworden, wat een duidelijke breuk betekent met het verleden, toen geboorten nog een belangrijk onderdeel vormden van de bevolkingsgroei.
Het CBS volgt de ontwikkelingen op de voet en zal de bevolkingscijfers later dit jaar opnieuw evalueren, afhankelijk van de meest actuele gegevens. Voor nu is duidelijk dat de groei van de Nederlandse bevolking in een opvallend lager tempo verloopt dan eerder werd voorspeld.
