In Den Haag wordt steeds vaker gefluisterd over een nieuwe onzichtbare speler achter de microfoon: kunstmatige intelligentie. Na eerdere vragen over door AI geschreven socialmediaberichten, verschuift de aandacht nu naar iets dat voor veel mensen nog gevoeliger ligt: politieke toespraken.
Want een post op X kun je wegscrollen, maar een speech is bedoeld om te raken, te overtuigen en vertrouwen te wekken. Als daar een algoritme aan meeschrijft, verandert dat de toon van het debat — en misschien ook de relatie tussen politicus en publiek.
Analyse zet toespraken onder het vergrootglas
Nieuwsuur liet 77 speeches van bewindspersonen analyseren met detectieprogramma Pangram, een tool die inschat welk deel van een tekst waarschijnlijk door generatieve AI is gemaakt. Vijftien toespraken kwamen als ‘verdacht’ uit de scan, met opvallend veel scores in een kleine groep.
Volgens de analyse zaten er in tien speeches losse stukken tekst die als AI-achtig werden aangemerkt. Daarnaast zouden vijf toespraken zelfs bijna volledig door AI zijn gegenereerd. Vooral de naam van minister Dilan Yesilgöz en staatssecretaris Derk Boswijk dook daarbij herhaaldelijk op.
Waarom juist nu deze nieuwe vragen opduiken
De timing van het onderzoek is niet toevallig. De Volkskrant meldde eerder dat honderden socialmediaberichten van premier Rob Jetten niet door een mens zouden zijn geschreven. Nieuwsuur koos daarom voor dezelfde aanpak en hetzelfde programma om te kijken of dit breder speelt in de politiek.
Daarmee gaat het debat meteen verder dan een losse rel. Als AI niet alleen helpt bij korte online posts, maar mogelijk ook bij hele toespraken, raakt dat aan de vraag waar authenticiteit begint en waar ‘efficiënt teksten produceren’ ophoudt.
Yesilgöz en Boswijk springen er het meest uit
Van de vijftien als verdacht aangemerkte speeches bleken er dertien te gaan om toespraken van Yesilgöz en Boswijk. En alle vijf speeches die volgens Pangram vrijwel helemaal uit AI-tekst zouden bestaan, kwamen uitgerekend van een van hen.
Ook bij andere bewindspersonen zag Pangram AI-achtige passages, maar in veel kleinere mate. Zo zouden toespraken van onderwijsminister Rianne Letschert en staatssecretaris Judith Tielen deels AI-tekst bevatten, volgens de analyse rond de 12 procent.
Keti koti-speech van Boswijk als sprekend voorbeeld
Een van de meest besproken gevallen is een speech die Boswijk deze zomer uitsprak tijdens Keti Koti, de herdenking van het Nederlandse slavernijverleden. In die toespraak verwees hij onder meer naar zijn christelijke overtuiging en sprak hij over menselijke gelijkwaardigheid.
Boswijk vertelde Nieuwsuur dat de woorden uit zijn hart kwamen. Toch beoordeelde Pangram volgens de analyse ongeveer 95 procent van zijn tekst als AI-gegenereerd. Dat contrast — persoonlijk en toch ‘algoritmisch’ — maakt dit voorbeeld extra explosief.
Boswijk begrijpt de score niet, antwoord blijft vaag
De staatssecretaris zegt niet te snappen hoe zo’n hoog AI-percentage uit de test kan rollen. Volgens hem was het een persoonlijke speech waarvan hij de opbouw nog goed weet, omdat hij die zelf zou hebben bedacht. Dat schuurt met de uitkomst van de analyse.
Toen hem werd gevraagd of het mogelijk was dat hij de structuur zelf maakte, maar dat de uiteindelijke zinnen met AI zijn uitgewerkt, bleef een helder antwoord uit. Het laat precies zien waar het ongemak zit: wat is ‘eigen tekst’ als machines meeschrijven?
Defensie ontkent volledige AI-toespraken
Yesilgöz wilde niet voor de camera reageren. Vanuit het ministerie van Defensie kwam later wel een verklaring: speechschrijvers zouden soms AI gebruiken als hulpmiddel, bijvoorbeeld om een synoniem te vinden of een formulering net even strakker te maken.
Volgens de woordvoerder gaat het nadrukkelijk niet om het genereren van complete toespraken. Die uitleg botst echter met de Pangram-analyse, waarin meerdere speeches juist grotendeels als AI-tekst naar voren komen. Daarmee blijft de vraag: wat gebeurt er dan precies achter de schermen?
Onderzoeker herkent ‘typische ai-taal’ ook zonder tool
Tom Dobber, universitair hoofddocent politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam, bekeek de teksten eveneens. Hij noemt Pangram “veelbelovend” en zegt dat de eerste resultaten erop wijzen dat het systeem behoorlijk nauwkeurig kan zijn.
Dobber zegt bovendien dat je AI-stijl soms al ziet zonder score: korte zinnen achter elkaar, duidelijke tegenstellingen, en zinnen die ritmisch ‘mooi’ klinken maar inhoudelijk wat leeg blijven. In de Keti Koti-speech wees hij op passages met dit soort repeterende contrasten.
Wat maakt een tekst ‘ai-achtig’ volgens kenners
In toespraken van Yesilgöz zag Dobber naar eigen zeggen veel gedachtestreepjes, ontkenningen en zogenaamde drietrapsraketten: een opsomming in drie stappen die strak klinkt, maar soms wat ingestudeerd aanvoelt. Het zijn patronen die in AI-gegenereerde teksten vaak terugkomen.
Hij omschreef delen als “ongemakkelijk en hol taalgebruik”, met formuleringen die netjes in elkaar zitten maar weinig persoonlijke kleur hebben. Dat betekent niet automatisch dat een mens het niet kan schrijven, maar het voedt wel de twijfel als het vaker terugkomt.
De kern van de discussie: vertrouwen en authenticiteit
Dobber benadrukt dat hij niet principieel tegen AI als hulpmiddel is. Een politicus die een tekst laat aanscherpen of een rommelige alinea laat herschrijven, is volgens hem niet meteen bezig met iets verkeerds. De grens ligt volgens hem ergens anders.
Wie een hele speech laat genereren, verbreekt volgens Dobber een soort stilzwijgend contract met het publiek. Mensen luisteren in de veronderstelling dat iemand zelf heeft nagedacht over de woorden die hij uitspreekt. Als dat niet zo is, voelt dat als een verborgen truc.
Den haag zoekt nog naar regels en grenzen
Politiek verslaggever Arjan Noorlander ziet dat Den Haag nog niet op één lijn zit. De ene groep vindt AI-gebruik logisch: iedereen gebruikt het, dus waarom politici niet? Zeker in een omgeving waar snelheid en boodschapcontrole belangrijk zijn, is die redenering aantrekkelijk.
Maar tegelijk raakt het aan iets fundamentelers, zegt Noorlander: kiezers stemmen op een mens, niet op software. Als een politicus steeds vaker ‘ingewisseld’ wordt voor een tekstmachine, verandert dat langzaam de manier waarop vertrouwen wordt opgebouwd — en afgebroken.
Wat dit betekent voor speeches van morgen
Het debat zal waarschijnlijk niet gaan over óf AI mag worden gebruikt, maar over hoeveel en hoe zichtbaar dat moet zijn. Vergelijk het met autocue: ooit verdacht, nu normaal. Maar het verschil is dat autocue niet zélf de boodschap verzint.
De komende tijd zal duidelijk moeten worden of er richtlijnen komen, bijvoorbeeld over transparantie: moeten bewindspersonen melden wanneer AI een grote rol speelde? En hoe controleer je dat? Laat vooral weten wat jij acceptabel vindt en reageer via onze sociale media.
Bron: nieuwrechts.nl
